Het onbewuste

Het onbewuste bestaat bij Freud uit dat wat we dagelijks verdringen om met elkaar samen te kunnen leven. Het bevat de verdrongen seksuele en agressieve impulsen, en verdrongen driftconflicten. Als we teveel verdringen kunnen die verdrongen inhouden zich vertalen in symptomen waar we last van krijgen. Zich bewust worden van deze verdrongen verlangens kan ons van symptomen bevrijden en ons helpen de libidineuze energie te sublimeren in werken van cultuur, wetenschap of kunst. ‘Wo Es war soll Ich werden’ – het onbewuste (Es) als gebied dat als het ware ‘ingepolderd’ moet worden door het bewuste (Ich), dat daardoor groter wordt.

Jung daarentegen maakt onderscheid tussen wat hij het persoonlijk onbewuste noemt en het collectieve onbewuste, dat niet persoonlijk  maar collectief is, en gestructureerd wordt door archetypen. Het onbewuste is bij hem als een oceaan, van waaruit het bewuste als het ware ‘oprijst’ als een klein eiland. Die oceaan zal nooit ingepolderd kunnen worden, alleen het persoonlijk onbewuste –  te vergelijken met wat Freud het onbewuste noemt – dat als een kleine ring om dat eiland heen ligt, kan deels bewust gemaakt worden. Volgens Jung bevat het onbewuste creatieve en destructieve krachten, vergelijkbaar met die in de natuur, die ons kunnen overweldigen, maar ons ook voeden.